Côn Đảo: mùa biển, di tích và rùa biển

Từ ngày 1/7/2025, Côn Đảo là đặc khu Côn Đảo thuộc TP. Hồ Chí Minh. Đặc khu hình thành từ toàn bộ diện tích và dân số huyện Côn Đảo cũ của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, theo Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15. Chính quyền đặc khu làm nhiệm vụ tương đương cấp xã, phường. Nhiều bài viết trước tháng 7/2025 vẫn ghi "Côn Đảo, Bà Rịa – Vũng Tàu"; khi đọc lại các bài đó, bạn hiểu là cùng một nơi.

Theo báo Người Lao Động (06/07/2025), đây là đặc khu duy nhất của TP.HCM, cách trung tâm thành phố hơn 230 km về hướng đông nam. Quần đảo gồm 16 đảo, khoảng 76 km² đất và khoảng 200 km² biển bao quanh. Dân số khoảng 10.000 người, sống chủ yếu trên đảo Côn Sơn. Côn Sơn là đảo lớn nhất, rộng 51,52 km², và quần đảo cách Vũng Tàu 97 hải lý (cổng du lịch condao.com.vn, nguồn năm 2023). Vũng Tàu nay là phường Vũng Tàu, TP.HCM.

Khách du lịch gần như chỉ ở trên đảo Côn Sơn: sân bay, chợ, khu di tích, nhà nghỉ và khách sạn đều ở đây. Các hòn nhỏ như Hòn Bảy Cạnh, Hòn Cau, Hòn Tài thuộc Vườn quốc gia, chỉ ra được bằng tàu du lịch hoặc theo chương trình của Vườn.

Hệ thống nhà tù Côn Đảo tồn tại 113 năm, từ 1862 đến 1975. Theo condao.com.vn (15/12/2025), hệ thống gồm 9 trại lớn như Phú Hải, Phú Sơn, Phú Thọ, 2 khu biệt lập Chuồng Cọp kiểu Pháp và kiểu Mỹ, tổng cộng 504 xà lim. Khu di tích nằm trên đường Nguyễn Chí Thanh, ngay trung tâm đảo Côn Sơn.

Nghĩa trang Hàng Dương nằm trên đường Võ Thị Sáu, rộng hơn 19 ha, có 1.922 phần mộ (25 mộ tập thể), trong đó 714 mộ có tên. Nghĩa trang chia 4 khu: khu A có mộ Lê Hồng Phong, khu B có mộ chị Võ Thị Sáu, khu C và khu D quy tập từ các nghĩa trang khác trên đảo. Con số "hơn 20.000 người" hay gặp là số người tù hy sinh tại Côn Đảo nói chung, không phải số mộ ở Hàng Dương.

Khi vào Hàng Dương, mặc trang phục lịch sự, nói nhỏ, đi nhẹ, không đốt vàng mã và không dùng đồ nhựa dùng một lần. Giờ mở cửa và giá vé ở trên là theo cổng du lịch, chưa đối chiếu được với thông báo của Ban Quản lý Khu di tích; việc thắp hương ở khu vực nào thì hỏi nhân viên tại cổng.

Cổng du lịch còn giới thiệu các điểm di tích và tâm linh khác: trại Phú Hải, Chuồng Bò, cầu tàu 914, chùa Núi Một, Vân Sơn Tự và Dinh Chúa Đảo. Phần lớn nằm gần trung tâm, đi xe máy hoặc xe đạp được trong một buổi.

Vườn quốc gia Côn Đảo có gần 6.000 ha rừng tự nhiên cùng hệ sinh thái rạn san hô, cỏ biển, và được đưa vào Danh lục Xanh IUCN năm 2025 (VietnamPlus, 30/12/2025). Vé tham quan Vườn theo condao.com.vn (03/11/2025): người lớn 60.000 đồng, học sinh, sinh viên 20.000 đồng, trẻ em 10.000 đồng, mở cửa 7:00–17:00. Các tuyến rừng gồm Ma Thiên Lãnh – Hang Đức Mẹ – cây di sản, Ma Thiên Lãnh – Sở Rẫy, Đất Thắm – Bãi Bàng, vịnh Đầm Tre, núi Chúa. Các điểm lặn được nhắc: Hòn Tài, Hòn Bảy Cạnh, Bãi Ông Đụng.

Côn Đảo là nơi duy nhất ở Việt Nam có rùa biển quý hiếm lên đẻ trứng hằng năm với mật độ cao. Hòn Bảy Cạnh rộng 683 ha, là đảo lớn thứ hai của quần đảo. Bãi Cát Lớn dài gần 900 m là bãi đẻ lớn nhất, ngoài ra có bãi Xi Măng, bãi Sạn. Trung bình mỗi đêm có 10–20 rùa mẹ lên bãi, cao điểm tới 30 (VnExpress, 8/2026). Giai đoạn 2016–2025, VQG cứu hộ hơn 20.800 tổ trứng và thả hơn 1,5 triệu rùa con; Dân trí ghi "hơn 20.879 tổ" cho cùng giai đoạn.

Mùa rùa đẻ mỗi nguồn ghi một khác: VnExpress ghi tháng 4 đến tháng 9; Dân trí và condao.com.vn ghi tháng 4 đến tháng 10; blog Mia.vn ghi tháng 7 đến tháng 9. Nếu muốn xem rùa, đi trong khoảng tháng 6 đến tháng 8 là khớp với mọi nguồn.

Quy định xem rùa của Vườn quốc gia

• Theo thông báo của VQG đăng trên condao.com.vn (18/08/2025), có 7 điểm cho hoạt động xem rùa, gồm Bảy Cạnh, Bãi Dương, Hòn Cau, Hòn Tài, Hòn Tre Lớn, Bãi Đất Thắm.
• Xem rùa đẻ từ 18:00 hôm trước đến 6:00 sáng hôm sau; tối đa 50 người mỗi đêm, chia 5 nhóm khoảng 10 người.
• Thả rùa con trong khung 5:30–7:30, hai phiên 15 phút (6:45–7:00 và 7:15–7:30); tối đa 100 người mỗi lần, chia 2 nhóm 50.
• Khách nộp phí tham quan và phí dịch vụ, nghe phổ biến trước khi xem, đi theo kiểm lâm, chỉ dùng đèn đỏ, giữ khoảng cách và giữ yên lặng (Dân trí, 18/07/2026).
• Phải đăng ký trước với Phòng Du lịch sinh thái VQG Côn Đảo hoặc đơn vị được cấp phép. Thông tin liên hệ có trong thông báo gốc của Vườn.

Vườn có tour xem rùa mã CDP 009, 1 ngày 1 đêm, xuất phát từ văn phòng thu phí VQG ở số 36 Tôn Đức Thắng, giá khoảng 2,15–5,1 triệu đồng tùy số khách (condaopark.com.vn, không rõ ngày). Giá thả rùa con lệch giữa nguồn: Dân trí (2026) và bảng giá VQG năm 2017 ghi 50.000 đồng mỗi người; condao.com.vn (11/2025) ghi 850.000–1.700.000 đồng, có thể là giá tour trọn gói. Hỏi lại Vườn khi đăng ký.

Hai đến ba đêm là đủ để đi khu di tích, Hàng Dương (có viếng đêm), một vài bãi biển và một tuyến rừng. Nếu muốn xem rùa đẻ, cộng thêm một đêm, vì tour của Vườn kéo dài 1 ngày 1 đêm trên Hòn Bảy Cạnh và giới hạn 50 khách mỗi đêm. Đi tàu thì tính thêm thời gian: tàu từ TP.HCM chạy khoảng 5 giờ 15 phút và không chạy hằng ngày, nên chuyến về quyết định số đêm của bạn.

Mùa gió (khoảng tháng 10 đến tháng 4), nên để dư một ngày phòng khi tàu hủy, hoặc chọn máy bay. Đây là gợi ý rút từ các lần tàu dừng đã được báo chí đưa tin, không phải khuyến cáo chính thức.